mùa xuân đầu tiên

Mấy hôm nay tôi nghe đi nghe lại bài Mùa Xuân Đầu Tiên của Văn Cao.

Bài này tôi nghe và thích đã lâu, từ lần đầu tiên mấy chục năm về trước.

Nghe nhạc thấy hay, trước hết là ở âm điệu. Sau đó là ở lời lẽ và ý nghĩa bài ca.

Âm điệu bài này thể hiện ngay tự câu đầu: Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về. Suốt cả bài, nhạc điệu cứ quấn quýt mãi trong tám kí hiệu này thôi.

Còn về lời lẽ thì là cả một bài thơ đẹp. Với vài ba điệp khúc trong vắt, đơn sơ, thắm thiết.

Nhưng một hôm tôi bỗng giật mình, vì chợt thấy mình không hiểu gì nữa cả.

Ngay cả cái nhan đề bài hát cũng thật lạ lùng. Sao lại đầu tiên?

Nghe tiếp:

Mùa bình thường mùa vui nay đã về

Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên

Thế nào là mùa bình thường? Thế nào là mùa vui? Sự thể gì đã xảy ra khiến cho: Mùa bình thường mùa vui nay đã về?

Mùa xuân của Văn Cao không có lá xanh hoa nở. Mà lại về cùng với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông và một trưa nắng vui.

A sau đây, nhạc sĩ thổ lộ cho ta biết đôi điều thầm kín:

Người mẹ nhìn đàn con nay đã về

Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên
Nước mắt trên vai anh, giọt sưởi ấm đôi vai anh
Niềm vui phút giây như đang long lanh

Bao nhiêu năm qua các con lưu lạc phương nào mà hôm nay mới trở về gặp mẹ? Từ ngày đàn con ra đi, tóc mẹ còn xanh, mẹ từng giờ mơ ước ngày đoàn tụ. Bây giờ tóc mẹ đã trắng như bông, ngày mơ ước ấy lần đầu tiên đang đến rồi chăng. Mùa xuân vui. Vui quá sức chịu đựng đến nỗi nước mắt rơi lã chã, sưởi ấm đôi vai người phiêu dạt.

Ôi, khoảnh khắc thiêng liêng!

Ôi giờ phút yêu quê hương làm sao trong xuân vui đầu tiên

Ôi giờ phút trong tay anh đầu tiên một cuộc đời êm ấm
Từ đây người biết quê người
Từ đây người biết thương người
Từ đây người biết yêu người

Tưởng như rõ ràng dễ hiểu quá rồi, phải không? Nhưng nghe đến đoạn sau cùng, tôi lại đâm ngờ:

Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về

Mùa bình thường, mùa vui nay đã về
Mùa xuân mơ ước ấy xưa có về đâu
Với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông
Một trưa nắng thôi hôm nay mênh mông.

Nhà thơ muốn nói gì với chúng ta khi viết: Mùa xuân mơ ước ấy xưa có về đâu?

Con người nghệ sĩ tài hoa ấy, bị trù dập gần suốt cả cuộc đời sau vụ Nhân Văn Giai Phẩm (1956), khi sáng tác bài Mùa Xuân Đầu Tiên này, năm 1976, muốn nhắc nhở điều gì với chúng ta?

Gần 40 năm đã trôi qua kể từ biến cố mùa xuân 30 tháng Tư năm 1975, càng lắng nghe bài nhạc của Văn Cao, tôi càng cảm nhận một tiếng buồn vô hạn, nức nở, khôn nguôi.

***

Phụ lục


Văn Cao (1923-1995)

 

https://www.youtube.com/watch?v=Elb7_aKr4Aw

Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về
Mùa bình thường mùa vui nay đã về
Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên
Với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông
Một trưa nắng vui cho bao tâm hồn.

Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về
Người mẹ nhìn đàn con nay đã về
Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên
Nước mắt trên vai anh, giọt sưởi ấm đôi vai anh
Niềm vui phút giây như đang long lanh.

https://www.youtube.com/watch?v=L477onONr5A

Ôi giờ phút yêu quê hương làm sao trong xuân vui đầu tiên.
Ôi giờ phút trong tay anh đầu tiên một cuộc đời êm ấm.
Từ đây người biết quê người
Từ đây người biết thương người
Từ đây người biết yêu người.

Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về
Mùa bình thường, mùa vui nay đã về.
Mùa xuân mơ ước ấy xưa có về đâu
Với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông
Một trưa nắng thôi hôm nay mênh mông.

(1976)

không tưởng

Mấy hôm nay (17/03/2014) người ta truyền nhau xem trên mạng Internet một clip video chuyện diễn ra ở bản Sam Lang, xã Nà Hỳ, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên. Các cô giáo chui vào những bao nilông và ngồi lọt thỏm trong bao cho miệng bao trùm kín quá đầu. Những thanh niên trai bản biết bơi sẽ túm gọn miệng bao “đựng” cô giáo và kéo các cô để bơi vượt qua suối:

http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/598437/kinh-ngac%C2%A0video-clip-chui-vao-tui-nilong-de--qua-suoi.html

Xem qua, ai cũng nghĩ đây là loại chuyện "chỉ xảy ra ở Việt Nam" hay "khó tin nhưng có thật".

Cô giáo Tòng Thị Minh và học sinh của mình tại bản Sam Lang.

Tuy nhiên, vào đoạn giữa, chợt nghe người đọc lời kèm theo video nói: "Nhưng vì cuộc mưu sinh người dân đã mạo hiểm tính mạng của mình để làm những điều không tưởng."

Không biết "không tưởng" trong câu nói trên có nghĩa là gì: Không tưởng tượng được? Không thể tin được vào mắt thấy tai nghe của mình?

Có lẽ nhà phóng viên chỉ là nạn nhân của khuynh hướng tiếng Việt ngày nay dùng rất nhiều từ ngữ tiếng Hán, mà không hiểu rõ ý nghĩa là gì. Cũng như trường hợp hai chữ "tham quan":  Năm 2009, có người còn đặt câu hỏi trên mạng Internet: "Thăm quan" hay "tham quan"? Khi cả đoàn đi du lịch, thăm viếng đâu đó thì ghi lên xe dòng chữ, ví dụ: "Đoàn tham quan thủ đô." Vậy gọi là "thăm quan" có được không? Còn ghi như câu này người ta cứ nghĩ là: "Đoàn quan tham thủ đô!"

(http://vn.answers.yahoo.com/question/index?qid=20091112015250AAvZm1x)

Theo Hán Việt Từ Điển (in năm 1931) của Đào Duy Anh: không tưởng 空想.Tư tưởng ở chỗ hư không (utopie).

Theo Đại từ điển Tiếng Việt (1999) của Nguyễn Như Ý: không tưởng (tính từ). Thiếu cơ sở thực tế, hoàn toàn theo ý thức chủ quan, không thể thực hiện được: Những ước mơ không tưởng.

Như vậy, câu nói trong video phóng sự trên đây không hợp nghĩa nào cả.

Trong Hán Việt Từ Điển của Đào Duy Anh trang 468 còn có định nghĩa sau đây: không tưởng xã hội chủ nghĩa 空想社會主義. Gọi chung các học thuyết xã hội chủ nghĩa trước Mã Khắc Tư, chủ trương dựng thành một cái xã hội trong lý tưởng, chứ không căn cứ vào tình trạng thực tại của xã hội (socialisme utopique).

Định nghĩa này rất gần với từ điển tiếng Pháp Le Petit Robert (2009): Spécialt (allemand, Engels, 1878) Socialisme utopique, celui des saint-simoniens, de Fourier, qui dérive d'un système idéal plus que de l'analyse des réalités économiques (opposé à socialisme scientifique).

Thế thì "Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam" có nghĩa là gì? Sau 40 năm thiết lập ở Việt Nam, cái danh hiệu này chỉ củng cố một Nhà nước chuyên chế độc tài, một nền kinh tế lạc hậu, một nền văn hóa ngu dân bưng bít chậm lụt bậc nhất trên thế giới ngày nay.

Người dân miền Nam cũ trước 1975 đã không lầm khi nhạo báng XHCN thành "Xạo Hết Chỗ Nói".

chuyên sâu

"Học Chương trình Anh ngữ Chuyên sâu mùa hè tại Mỹ"
"Nha khoa Sakura Nha khoa Thẩm Mỹ chuyên sâu răng" 

Ủa, học cái gì mà có sâu bọ mùa hè ở Mĩ vậy cà? Mà chữa răng sao lại chuyên sâu răng?

Bây giờ đọc tiếng Việt, gặp chỗ nào khúc mắc khó hiểu một chút là hãy vào google.com xem thử.

580 000 kết quả trong nháy mắt (0,30 giây đồng hồ):

• iDesign | Tạp chí Online Chuyên Sâu Về Thiết Kế
• TRUNG TÂM TIN HỌC HOÀNG NGUYỄN - ĐÀO TẠO CHUYÊN SÂU
• Chương trình Anh ngữ Chuyên sâu mùa hè - Study in the USA
• Điều trị chuyên sâu | Spa Nano Nature
• Chính thức có KCN chuyên sâu Việt Nam Nhật Bản | Tin tức cập
• Nha khoa Sakura Nha khoa Thẩm Mỹ chuyên sâu răng sứ, chỉnh
• Hướng dẫn chuyên sâu - Diễn đàn HON Việt Nam

kiểm tra chuyên sâu

Theo những thí dụ tìm thấy trên đây thì "chuyên sâu" hẳn là ghép từ chữ "chuyên" (như chuyên môn, chuyên nghiệp...) và chữ "sâu" (như đào sâu, thẳm sâu...). Như vậy "chuyên sâu" có nghĩa là vừa chuyên môn vừa có trình độ cao (sâu).

Cũng như rất nhiều từ ngữ "mới" ở Việt Nam bây giờ (sau 1975), nếu không bắt chước Tàu y chang, thì cũng chắp vá nửa Tàu nửa Việt, tối tăm lù mù.

tranh thủ

• Tự doanh CTCK tranh thủ chốt lời bluechip!
• Đan Trường tranh thủ hôn vợ ở hậu trường.
• Những ngày cận Tết, Thủy Tiên tranh thủ thời gian rảnh rỗi hiếm hoi cuối tuần để ngồi uống cafe một mình mà không có Công Vinh đi cùng.
• Nhà hàng, khách sạn tranh thủ mùa cuối năm.
• Ăn tranh thủ - ngủ khẩn trương - học bình thường - yêu đương là chính.
• Xe máy ế ẩm, có nên tranh thủ cấm?
• Feb 8, 2014 - Chủ động hội nhập tranh thủ nguồn lực.
• Trung Quốc gia tăng nỗ lực tranh thủ nhân tâm ở Đài Loan.
• Chị dâu say rượu, em chồng tranh thủ giở trò đồi bại.
• Lê Kiều Như tranh thủ "khoe" đường cong trước ngày đính hôn.
• Gái công sở tranh thủ giờ nghỉ trưa.
• Xăng dầu tranh thủ tăng giá đầu năm.
• Hậu cung tranh thủ tình cảm ký - Wattpad.
• TTF tăng giá, Quỹ đầu tư Việt Nam tranh thủ thoát hàng.
• Tranh thủ dịp Tết Nguyên đán, thương lái Trung Quốc lại "miệt mài" giở chiêu tận thu nông sản.
• Muôn kiểu tranh thủ kiếm tiền dịp Tết - Proguide.vn
• Vàng lao dốc không phanh, dân vẫn tranh thủ mua vào - Kinh tế ...
• Điện Biên TV - Quyết tâm cao, nỗ lực phấn đấu, tranh thủ thời cơ thuận lợi, khắc phục khó khăn nhằm phát triển mạnh về kinh tế.
• Tranh thủ “kiếm thêm” mùa Valentine.
• "Thị Mầu" Ngọc Khuê "tranh thủ tình cảm" với giám khảo Chinh Phục ...
• Hội nhập quốc tế phải tranh thủ thời cơ để phát triển | Vietnam+ ...

Trên đây là vài thí dụ cho cách dùng từ "tranh thủ" trong gần 1,5 triệu kết quả tìm thấy theo web google.com: "About 1,490,000 results (0.12 seconds)."

Tra các từ điển trước 1975 không thấy mục từ này. Cũng như rất nhiều từ ngữ xuất hiện tràn ngập ở miền nam sau 1975, đây là một từ do cán bộ Nhà nước áp đặt mượn của tiếng Hoa 100%: 争取 zhēng qǔ . Xem trong: http://www.zdic.net/c/9/14f/331822.htm, có 3 nghĩa như sau:

1) Tranh đoạt, hết sức giành lấy cho được.

2) Hết sức thực hiện. 

3) Cố sức làm cho người khác hoặc sự tình nào đó ngả theo về một phía.

Đọc lại một lượt vài thí dụ theo 3 nghĩa như trên:

1) Tranh thủ thời cơ.
2) Tranh thủ kiếm tiền dịp Tết.
3) Trung Quốc gia tăng nỗ lực tranh thủ nhân tâm ở Đài Loan. 

Chỉ thấy tranh giành cướp giựt trong một xã hội đảo điên. Và càng thấy rõ hiểm họa đến từ phương Bắc, không chỉ về quân sự, kinh tế mà qua cả tiếng nói của người dân.

thành phố

Hôm đó, trong chuyến xe thăm viếng thành phố Bắc Kinh, tôi hỏi anh trẻ tuổi ngồi bên cạnh từ đâu tới. Trả lời: "Thành phố." Tôi hơi khựng lại một lúc, vì không hiểu anh ta nói gì. Sau tôi bật cười, vỡ lẽ. Không khỏi nhớ tới câu chuyện cười tương tự: Một người hỏi một em bé: Em tên là chi? Em bé đáp: Em tên là Chi. Và hai người nói qua đáp lại cùng một câu như thế ba bốn lượt, mà cả hai vẫn ngẩn tò te.

Cái thành phố ấy, tôi chưa bao giờ gọi tên bị áp đặt của nó một cách tự nhiên. Ngay cả khi đề địa chỉ gửi thư trên phong bì, tôi cũng phải dùng tiếng Anh hay tiếng Pháp, chữ viết không có dấu. Ngoài những văn kiện Nhà nước, hoặc qua đài truyền hình, trên báo chí, có lẽ rất nhiều người không thích dùng cái tên chính thức của nó.

Cái lối áp đặt tên thành phố này, cũng tựa như hai trường hợp ở Liên Xô cũ. Từ năm 1589, thành phố mang tên Tsaritsyne, vào năm 1925 bị đổi thành Stalingrad, lấy tên của Stalin bolchevik. Cũng thế, thành phố Saint-Pétersbourg cũ năm 1924 bị đổi thành Leningrad, lấy tên cha đẻ cách mạng 1917.

https://www.youtube.com/watch?v=IjdGuI8ID00

Nhưng từ năm 1961, tên Stalingrad bị thay thế bằng Volgograd, lần này lấy tên con sông Volga hùng vĩ, có lẽ sẽ tồn tại lâu dài. Năm 1991, tức là hai năm sau khi chế độ cộng sản Liên Xô sụp đổ, Leningrad lấy lại tên Санкт-Петербу́рг, Sankt-Peterbourg cũ của mình.

Người Việt Nam ngày càng nôn nao mong ngày "Thành phố" lấy lại tên xưa.

***

Phụ lục
Lời Bài Hát


Sài Gòn Niềm Nhớ Không Tên - Nguyễn Đình Toàn


Sài Gòn ơi! Ta mất người như người đã mất tên
Như dòng sông nước cuộn quanh nguồn
Như người đi cách mặt xa lòng
Ta nhủ thầm em có nhớ không

Sài Gòn ơi! Đâu những ngày khi thành phố xôn xao
Trong niềm vui tiếng hỏi câu chào
Sáng đời tươi thắm vạn sắc màu
Nay còn gì đâu.

Ai ra đi nhớ hàng me già
Thu công viên hoa vàng tượng đá
Thôi hết rồi mộng ước xa xôi
Theo dòng đời trôi.

Sài Gòn ơi! Đâu những ngày mưa mùa khoác áo đi
Tay cầm tay nói nhỏ câu gì
Đâu quầy hoa quán nhạc đêm về
Đâu rộn ràng giọng hát Thái Thanh

Sài Gòn ơi! Thôi hết rồi những ngày hát nhớ nhau
Nhớ Phạm Duy với tình ca sầu
Mắt lệ rơi khóc thuở ban đầu
Còn gì đâu

Sài Gòn ơi! Ta mất người như người đã mất tên
Mất từng con phố đổi tên đường
Khi hẹn nhau ta lạc lối tìm
Ôi tình buồn như đã sống thêm

Sài Gòn ơi! Tôi mất người như người đã mất tôi
Như trường xưa mất tuổi thiên thần
Hy vọng xa hay mộng ước gần
Nay còn gì đâu

Ai ra đi nhớ hoài câu thề
Nơi quê hương muôn người chờ ngóng
Ta tiếc thời âu yếm xa xưa
Thôi giờ còn đâu

Sài Gòn ơi! Ta mất người như người đã mất tên
Như hàng cây lá đỏ trong tìm
Mặt trời soi dáng nhỏ dịu hiền
Đang ngập ngừng trên môi lắng im

Sài Gòn ơi! Ta mất người như người đã mất tên
Như mộ bia đá lạnh hương nguyền
Như trời sâu đã bỏ đất liền
Còn gì đâu.

Nguồn: Internet