chân dài

• Đối với nhiều chân dài, lấy được đại gia là coi như yên tâm về cuộc đời mình, coi như từ đây chỉ có ăn ngon mặc đẹp cho khỏi phí nhan sắc trời cho.
• Chân dài bốc lửa trút bỏ xiêm y vì tuyển Ukraine.
• Xe máy chở chân dài phục vụ quán karaoke.

Vâng, hai chữ rất dễ hiểu "chân dài", nói tới cặp giò thon đẹp, nay đã được dùng trên đầu môi cửa miệng như một thành ngữ mới, để chỉ người đàn bà trẻ đẹp làm mê mẩn đàn ông.

photo http://yume.vn

Một người đọc, nhân xem bản tin trên http://vnexpress.net về tệ nạn xã hội: "Xe ôm kẹp chân dài lạng lách trên phố, không chịu tôn trọng luật giao thông", đã phản ứng như sau:

"Làm gì đây?

Nhìn mà ngại thật, ngại vì bộ mặt phố cổ Thủ đô bị làm xấu, chúng ta phải làm gì đây khi mà những hiện tượng này nhìn thấy nhiều rồi nhưng vẫn nghênh ngang ở đó và ở những nơi khác nữa. Hình như tôi thấy chúng ta ngại xử lý những trường hợp này, vì sao? Có lẽ vì họ là những người không có gì để mất, hay vì họ đang có bóng nào đó đứng sau? Xử lý, xử lý thật nghiêm minh cả người có hành vi đó và cả những kẻ nào đang đứng sau đó. Muốn cho những hình ảnh phản cảm đó không còn tồn tại, lực lượng chức năng nên có hình thức nghiêm minh trong xử lý."

Tôi hiểu nỗi lòng của người đọc báo. Nhưng không khỏi lo cho sự biến hóa trong tiếng Việt vì mấy dòng chữ đỏ.

cú shock

• Đã vượt qua cú shock tình cảm.
• Cẩm Nang Du Học Úc - Những cú shock văn hóa đầu tiên.
• Hành động gây sốc như nhảy chồm chồm trên sofa trong chương trình truyền hình.
• Ông Kofi Annan sốc vì vụ thảm sát Houla (Syria).
• Túi chống sốc giúp bảo vệ chiếc laptop khỏi những cú va chạm và vết trầy sướt.
• Ngọc Trinh lại phát ngôn sốc: "Xã hội đang tôn vinh em".

Trên đây là một vài thí dụ, trong hàng ngàn thí dụ, đọc được trên mạng Internet.

Hiện tượng chêm tiếng Pháp, tiếng Anh trong câu nói tiếng Việt không có gì mới lạ.

Những "cú", những "sốc" ... người ta vẫn gặp thấy từ lâu. Chẳng hạn: cú đấm, cú đờ phút (coup de foudre), cú xô-lây (coup de soleil), v.v.

Cái "mới lạ" bây giờ là cách đặt câu, dùng những danh từ (gốc tiếng Pháp, tiếng Anh...) như tính từ hay động từ: Ông Kofi Annan sốc vì vụ thảm sát Houla (Syria); Ngọc Trinh lại phát ngôn sốc: Xã hội đang tôn vinh em, v.v.

Người ta nhận thấy có những chữ Việt gốc nước ngoài (tiếng Anh, tiếng Pháp) đã hoàn toàn hòa nhập vào trong tiếng Việt, mà nay trong câu nói, ta không còn để ý hoặc không biết tới nguồn gốc của chúng nữa. Đó là trường hợp của những từ như: nhà ga, xà bông, xe buýt, cú điện thoại, v.v.

Ngược lại, có những từ hoặc thành ngữ gốc nước ngoài (tiếng Anh, tiếng Pháp) không còn được dùng nữa: ông cò (commissaire de police), cú đờ phút (coup de foudre), cú xô-lây (coup de soleil), v.v.

Tại sao như vậy?

Có thể nghĩ rằng những từ hoặc thành ngữ vay mượn này (trường hợp thứ hai) không thực sự cần thiết nữa, — vì trong tiếng Việt đã có cách nói thích hợp hơn. Thí dụ: thay vì nói "ông cò", ta nói "cảnh sát trưởng"; thay vì nói " cú đờ phút", ta nói "tiếng sét ái tình".

Sau đây là một bài thơ châm biếm khá thú vị của Tú Xương (1870-1907), viết vào thời thực dân Pháp đang củng cố guồng máy thống trị  của họ tại Việt Nam:

Ông cò

Hà Nam danh giá nhất ông cò

Trông thấy ai ai chẳng dám ho

Hai mái trống toang đành chịu dột

Tám giờ chuông đánh phải nằm co

Người quên mất thẻ âu trời cãi

Chó chạy ra đường có chủ lo

Ngớ ngẩn đi xia may vớ được

Chuyến này ắt hẳn kiếm ăn to

"Cò" hay "cẩm" là do tiếng Pháp "commissaire de police" (người cầm đầu một đơn vị cảnh sát).

"Xia" hay "sia" là do tiếng Pháp "chier" (đi ỉa).

Hy vọng rằng những cách viết không đúng văn phạm tiếng Việt như những câu: 

• "Ông Kofi Annan sốc vì vụ thảm sát Houla (Syria)."
• "Ngọc Trinh lại phát ngôn sốc: Xã hội đang tôn vinh em."
• v.v.

sẽ bị đào thải trong tương lai.

Xem thêm: "ấn tượng".

ca từ

• Chiến tranh, chết chóc, thịt nát xương tan đã để lại vết tích trong ca từ của Trịnh Công Sơn với những hình ảnh đau đớn.
• Trao đổi với chúng tôi về nguyên nhân và giải pháp cho tình trạng ca từ nhảm nhí trong ca khúc thị trường ngày càng bành trướng.
• Ca từ trong CD này đã bị chuyển ngữ một cách vô cùng cẩu thả, thô thiển.

Trong ba thí dụ trên đây, hai tiếng "ca từ 歌詞" (nghĩa là: lời ca, lời bài hát) cũng thuộc vào lối nói của người Tàu, giống như những chữ đã bàn tới trong blog này: Việt dịch, X quang, v.v.

Tác giả "Từ điển nguồn gốc tiếng Việt" đã nói đến cái thói người mình, trước đây, thích nói "dòng thanh thủy" thay vì "dòng nước trong". "Cho nó le, cũng như mấy kẻ hay khoe tiếng Tây tiếng Anh vậy thôi".

Tuy nhiên, cái lối nói này gần như đã biến mất khá lâu rồi, ít ra là ở miền Nam trước 1975. Tại sao bây giờ nó lại tràn lan như vậy? Đó là mối lo lớn cho người Việt Nam. 

Nhạc sĩ Phạm Duy, tác giả bản Tình ca, nghĩ sao?
http://www.youtube.com/watch?NR=1&feature=endscreen&v=mkpj-Ht-66o

cửu vạn

Có hai chữ không biết xuất hiện từ bao giờ: cửu vạn. Trong các tự điển Thanh Nghị, Đại Nam Quấc Âm Tự Vị, Từ điển tiếng Việt (1994) đều không có từ này. Trong Việt Nam Tự Điển (của Hội Khai Trí Tiến Đức) thì giải thích đó là tên một quân bài tổ tôm.

cửu vạn 九萬

Cái nghĩa "khuân vác" là do hình dáng con bài tổ tôm này! Theo Đại từ điển tiếng Việt (1999): cửu vạn. (I) động từ. Khuân vác. (II) danh từ. Người làm thuê khuân vác. Ôi, tiếng Việt sao mà quanh co. Lần theo trạm web google.com, tìm hiểu thêm về hai chữ lạ lùng này.

Những nữ cửu vạn không có hoa hồng:

Đối với nữ cửu vạn tại chợ đầu mối hoa quả Long Biên (Hà Nội), ngày phụ nữ 8/3 là ngày chưa bao giờ tồn tại trong cuộc sống của họ.

Cuộc sống vẫn trôi, cầu Long Biên tiếp tục chứng kiến những nữ cửu vạn làm việc, bất kể đó là ngày 8/3.

Năm nay (2012) giá các loại hoa tăng so với năm trước, riêng hoa hồng tăng mạnh nhất, từ 380.000 đồng đến 500.000 đồng cho 50 bông.

Rất hiếm, dù là ngày phụ nữ 8/3, chị được tặng một bó hoa đẹp.

Nguồn: http://www.zing.vn/news/phong-su/nhung-nu-cuu-van-khong-co-hoa-hong/a239237.html

tiếng vui

Thế nào là một bài thơ hay? Tại sao cùng một bài thơ, có người cho là "lạt hơn nước ốc", có người khen là "thanh diệu"? Xin xem:


Quách Tấn (Bóng ngày qua)

Vào tiệm ăn, tiệm giải khát, chỉ nghe một máy thu thanh mà đã nhức đầu, huống hồ ở chung quanh nhà tôi, ông bà láng giềng nào cũng có máy thu thanh không to thì nhỏ, và đua nhau mở cả ngày cả đêm! Nhà này nghe cải lương, nhà kia nghe tân nhạc, nhà nọ nghe thời sự... chỗ này thì mở đài Saigon, chỗ kia thì mở đài Nha Trang, chỗ nọ thì mở đài ngoại quốc... sáng chửa tinh sương đã nghe tiếng, trưa vẫn nghe tiếng, khuya lơ khuya lắc vẫn cứ nghe tiếng... Ngày nào được năm mười phút yên tịnh thật quý hơn người nghiện được thuốc phiện tinh...

Một hôm tôi thức dậy sớm và hết sức ngạc nhiên! Không biết vì điện cúp, hay các ông các bà hàng xóm ngủ quên, mà tiếng máy thu thanh ngừng ngừng hẳn! Nằm nơi võng cột dưới hiên, nhìn cây mận in trên nền trời hừng đông và nghe sẻ kêu chinh chích, lòng tôi tràn ngập hân hoan cao hứng, tôi ngẫu chiếm được một tuyệt:

Cảm ơn ông hàng xóm
Ngừng mở máy thu thanh
Võng đưa thềm mận chín
Nghe sẻ gọi bình minh

Tôi lấy nhan đề là Tiếng Vui.

photo Internet

Thạch Trung Giả khen là thanh diệu và nói:

­— Chỉ có vài nét mà diễn tả được hai nếp sống — một sống theo đời sống máy móc, giả tạo ồn ào — một sống cùng thiên nhiên, hòa mình cùng tạo vật, thanh tịnh, ung dung...

Tôi tiếp:

— Bọn mình sống rất thanh đạm, một hớp nước giếng, một tiếng chim cành... cũng đủ cho mình vui thích, mình không dám đòi hỏi gì của đời hết, thế mà người vẫn không để mình sống yên! Được những phút thanh tịnh ung dung... không phải dễ. Người xưa thích an nhàn, ca tụng thú an nhàn thật phải quá!

Bài "Tiếng Vui" không có công phu uẩn nhưỡng (1), cũng không có công phu thôi xao, ý thơ và lời thơ xuất phát một cách tự nhiên, tôi không ngờ có giá trị: chẳng những Thạch Trung Giả khen mà Phạm Công Thiện và Thi Vũ cũng rất thích. Hai bạn đều liệt vào số thơ hay.

Nhưng "Tiếng Vui" được bạn trẻ thưởng thức bao nhiêu thì bị bạn già hất hủi bấy nhiêu! Một thi hữu trong Hương Bình Thi Xã bút hiệu Bá Nhiệm, vào Nha Trang chơi, nhân đọc "Tiếng Vui", mới nói cùng bác Vân Sơn:

— Thơ như thế mà vẫn có người khen thì thơ đã đến ngày mạt vận!

Bài ấy không biết do đâu mà có nhiều người biết? Các vị tao ông trong Nha Thành Thi Xã đều chê là "lạt hơn nước ốc"!

Bị phái lão thành chê như thế, nếu không có mấy bạn thanh niên ưa, thì mình có dám đem "Tiếng Vui" vào "Mộng Ngân Sơn" để cho "xuất giang hồ" chăng?

Chưa chắc.

Cho nên, mặc dù Phạm Công Thiện thường nói:

— Thơ ông không còn là chuyện hay hay dở nữa. Nội tâm ông làm việc đã nhiều, những gì ông viết ra đều đã được hàm dưỡng. Mỗi bài thơ là mỗi mảnh hồn chứ không còn là lời, là chữ.


(1) Có mà mình không để ý. Lòng khao khát được sống yên tĩnh nung nấu một cách âm thầm đã biết bao ngày tháng rồi!

Việt dịch

"Kinh Đại Bát Niết-bàn (trọn bộ 8 tập). Tác giả: Đoàn Trung Còn - Nguyễn Minh Tiến Việt dịch và chú giải, Nguyễn Minh Hiển hiệu đính Hán văn"

Mới đọc tưởng "Nguyễn Minh Tiến Việt" là tên người dịch và chú giải. Thực ra, "Nguyễn Minh Tiến" mới là tên người.

Người Anh nói: "English translation"; người Pháp nói: "traduction française"; người Trung Quốc nói: "Hán dịch". Người nước nào nói theo cách của người nước nấy.

Cách nói theo lối người Tàu (thí dụ: "Việt dịch", "X quang") gần đây xâm nhập tràn lan trong báo chí, sách vở Việt Nam.

Xưa nay người mình vẫn ghi giản dị là: "... Nguyễn Minh Tiến dịch và chú giải, Nguyễn Minh Hiển hiệu đính Hán văn." 

Hoặc muốn cho rõ ràng hơn thì viết: "... Nguyễn Minh Tiến dịch (sang tiếng Việt) và chú giải, Nguyễn Minh Hiển hiệu đính Hán văn."

lý trình

Hai chữ "phần mềm" được dùng rất phổ biến ở Việt Nam hiện nay, dịch từ tiếng Anh software. Chữ software này từ đầu do người Mỹ đặt ra rất có ý nghĩa, để đi đôi với hardware, chỉ phần vật chất, máy móc của máy tính điện tử.


Người Pháp dịch rất hay sang tiếng của họ: hardware thành matériel, software thành logiciel (mới đây thôi, từ năm 1970, theo tự điển Robert). Dịch hay ở chỗ là chữ logiciel bày tỏ được ý nghĩa nguyên thủy, đồng thời giữ được tinh thần bản sắc tiếng Pháp. Thực vậy, logiciel lấy gốc từ chữ Hy Lạp logos, có nghĩa là raison, mang ý nghĩa lý trí, lý luận, v.v.


Hai chữ "phần mềm" vẫn bị số đông người khó chấp nhận, nhiều khi đem ra chế giễu "phần cứng, phần mềm".


Một từ khác là "nhu liệu" cũng được sử dụng khá nhiều ở hải ngoại. Nhà văn quá cố Đoàn Đức Nhân có lần đề nghị dịch là "tinh toán", đi đôi với "điện toán". 


Có thể dịch "software" là "lý trình": 

• lý: như trong "lý trí", "lý luận", "hợp lý", v.v.
• trình: như trong "hành trình", "chương trình", "khóa trình", v.v.

Như vậy, "lý trình" mang ý nghĩa: "tập hợp những phương thức và mệnh lệnh mà máy tính phải tuân theo, trong những điều kiện hợp lý, để thi hành những công việc như ý muốn của người tạo ra nó". 


Thí dụ: Word là một "lý trình" cho phép người sử dụng viết bài, trình bày, tồn trữ, in ra giấy, v.v.
Thí dụ: Photoshop là một "lý trình" cho phép người sử dụng chỉnh sửa hình chụp: làm cho rõ nét hơn, làm sáng hay tối hơn, thay đổi màu sắc, v.v.